Νιώθεις ότι ο έφηβός σου δυσκολεύεται να κάνει μια κίνηση, ανεξάρτητα από το  Πόση ενέργεια δίνεις; Πώς να κινητοποιήσετε τον έφηβό σας.

Αν και κάθε προσωπικότητα είναι διαφορετική, κάθε παιδί ή έφηβος είναι μοναδικός και κάθε συμπεριφορά είναι πολυπαραγοντική, η εφηβεία είναι μια περίοδος αναδιαμόρφωσης του εγκεφάλου, η οποία καταλήγει σε διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Αν κατανοήσουμε τι συμβαίνει στον εγκέφαλό τους, μπορούμε να μάθουμε την τέχνη της σύλληψης αυτών που τους ενδιαφέρουν (Dan Spiegel, 2014):

* Ο τρόπος που τους βλέπουμε: Πρώτον είναι σημαντικό να αλλάξουμε τη γνώμη που έχουμε ότι οι έφηβοι είναι τεμπέληδες. Αυτό που μας δίνει αυτή την εντύπωση οφείλεται σε υγιείς και φυσικές αλλαγές στον εγκέφαλο. Μέρος αυτού που κάνει έναν έφηβο να έχει έλλειψη κινήτρων δεν εξαρτάται από τον ίδιο ή την θέλησή του, είναι μάλλον βιολογικό. Ωστόσο οι έφηβοι, μπορούν να μάθουν πώς να το αντιμετωπίσουν καλύτερα.

* Ο εφηβικός εγκέφαλος είναι πολύ δημιουργικός, προωθεί την καινοτομία και προσελκύεται από την καινοτομία. Κατά συνέπεια, ένας έφηβος θα βαρεθεί με τα συνηθισμένα και θα αρχίσει να τα αμφισβητεί μέσω της εξερεύνησης. Έτσι, ο/η έφηβος/η θα αναζητήσει έντονα αισθητηριακά ερεθίσματα (για αύξηση της ντοπαμίνης) και θα υιοθετήσει συμπεριφορές που θα δώσουν ένα αίσθημα ζωντάνιας και ένα αίσθημα ταυτότητας.

* Οι έφηβοι υποβάλλονται βιολογικά σε αυξημένη συναισθηματική ανταπόκριση: ευερεθιστότητα, εναλλαγές διάθεσης, αισθάνονται έτσι το ένα λεπτό και αλλιώς το επόμενο λεπτό. Η περιοχή του εγκεφάλου όπου εδράζονται τα συναισθήματα είναι υπερδραστήρια, γεγονός που προκαλεί ευαλωτότητα. Η σχέση με τον εαυτό τους είναι επίσης πολύ δύσκολη. Τα συναισθήματα τείνουν να υπερβαίνουν τις πνευματικές και ορθολογικές ανησυχίες.

* Η περιοχή του εγκεφάλου που αποφασίζει πού θα εστιάσει την προσοχή και το ενδιαφέρον του ατόμου είναι επίσης πολύ ευαίσθητη κατά την διάρκεια της εφηβείας και είναι κρίσιμο να την προκαλέσετε για να εργαστείτε προς την κινητοποίησή τους. Ο έφηβος μαθαίνει να εκτιμά ποια κατάσταση του δίνει μεγαλύτερη ευχαρίστηση και οφέλη. Έτσι, αξιολογεί πώς να πάρει περισσότερα ή λιγότερα από αυτά.

* Αυτές οι ανατομικές αλλαγές μπορούν επίσης να προκαλέσουν δυσκολίες μνήμης για τον έφηβο, καθώς και δυσκολίες στην εστίαση προσοχής στα καθήκοντά του. Εάν δεν τα φέρει εις πέρας μπορεί να είναι επειδή δεν μπορούσε να τα θυμηθεί και μας χρειάζεται για να αναπτύξει ικανότητες οργάνωσης.

Τι μπορώ να κάνω ως γονιός, εκπαιδευτικός, σύμβουλος κτλ για να εμπλέξω τον έφηβο;

* Ο τρόπος που ανταποκρινόμαστε στην συμπεριφορά και στην δυσκολία που βιώνει. (struggle): ο τρόπος με τον οποίο οι ενήλικοι ανταποκρίνονται στις συμπεριφορές που αναφέρθηκαν πιο πάνω, κάνει μεγάλη διαφορά. Καθώς γνωρίζουμε τώρα μερικούς από τους αντικειμενικούς λόγους για την δυσκολία που βιώνουν, μπορούμε να μην το πάρουμε προσωπικά.

* Η σχέση (με τους ενήλικες και τους συνομήλικους) και η αίσθηση του ανήκειν είναι αυτό που τονώνει τα νεαρά άτομα στην διαδικασία ανάπτυξης και μάθησης. Εάν ο έφηβος εμπιστεύεται τον ενήλικα και νιώθει συνδεδεμένος, θα είναι πιο διατεθειμένος να επιτύχει στόχους και να προχωρήσει. Ως ενήλικες, πρέπει να είμαστε εκεί για τον έφηβο, με συμπόνια και ενσυναίσθηση για να γίνει αυτό εφικτό.

* Αντί να αισθάνεται τον έλεγχο από τον ενήλικα, ο έφηβος χρειάζεται να επικοινωνεί με τον γονέα και να αισθάνεται ότι ο γονέας ανησυχεί γι’ αυτόν.

* Θέλουμε να κτίσουμε τα κίνητρα μαζί με τον έφηβο και όχι να του τα επιβάλουμε.

* Αποδεχτείτε τα συναισθήματα των εφήβων και επιτρέψτε τους να τα εκφράσουν, ενώ ταυτόχρονα σεβαστείτε την ιδιωτική τους ζωή. Δώστε τους χώρο να είναι θυμωμένοι και αναστατωμένοι.

* Ενθαρρύνετε τον αναστοχασμό των εφήβων σχετικά με τη συμπεριφορά τους αλλά και με τη συμπεριφορά των άλλων, γνωστή και ως εννόηση (mentalization).

* Αφήστε τον έφηβο να αισθανθεί ότι έχει τον έλεγχο της ζωής του, ότι έχει επιλογές και παίρνει αποφάσεις για τον ίδιο (αφήστε τον να αποφασίσει τι θα ήθελε να σπουδάσει ή να εξασκήσει. Έτσι ενισχύεται η ευθύνη και το κτίσιμο της αυτονομίας του εφήβου).

* Εκφράζοντας διαρκώς τη δυσαρέσκειά μας προς τους εφήβους μπορεί να φέρει μη παραγωγικά αποτελέσματα.

* Ορίστε εφικτούς και ρεαλιστικούς στόχους, έτσι ώστε ο έφηβος να αισθανθεί ότι είναι ικανός να το κάνει, λαμβάνοντας εσωτερική επιβράβευση κατά τη διάρκεια της επίτευξης του στόχου. Ως αποτέλεσμα, η αυτοεκτίμηση μεγαλώνει και κάνει τον έφηβο να θέλει να συνεχίσει. Οι έφηβοι ενθαρρύνονται όταν έχουν να διαλέξουν ένα καθορισμένο και περιορισμένο σύνολο επιλογών. Διαχωρίστε τους στόχους σε μικρότερα μέρη και βεβαιωθείτε ότι κάθε επιτυχία τους αναγνωρίζεται με κάποιον τρόπο. Βοηθήστε τον έφηβο να δει την ευρύτερη εικόνα, να κατανοήσει την ουσιαστική αξία των μικρών ενεργειών, να προβάλει τον εαυτό του στο μέλλον για να δώσει σημασία στο παρόν. Η εντύπωσή τους ότι οι ίδιοι έχουν αντίκτυπο στη ζωή τους θα διευκολύνει τη θέληση τους να συνεχίσουν να συμμετέχουν.

* Αποφύγετε να γίνονται οι επιλογές τους κάτω από πίεση εξωτερικών ή εσωτερικών παραγόντων. Οι δυσανάλογοι στόχοι θα μπορούσαν να αποθαρρύνουν τον έφηβο και να του δώσουν ένα αίσθημα αποτυχίας και απογοήτευσης. Διευκολύνετε τις επιλογές του αφήνοντας τον να διαλέξει ο ίδιος για τον εαυτό του με βάση τις επιθυμίες του και τα ενδιαφέροντα του και όχι με τις προσδοκίες που έχουν οι άλλοι γι’ αυτόν.

* Εντοπίστε και ενθαρρύνετε τι είναι σημαντικό γι’ αυτούς, τι είναι αυτό που τους δίνει την ώθηση να συνεχίσουν το σκοπό τους, το πάθος και το ενδιαφέρον (παρά ένα αίσθημα υποχρέωσης που αποτρέπει τους έφηβους να συνεχίσουν το σκοπό τους).

* Πιστέψτε ότι μπορούν να το κάνουν, αντί να τα κάνετε εσείς για τον έφηβο ή να τον αφήσετε να έρθει από μόνος του αντιμέτωπος με τις ευθύνες του, γίνετε ο συνδετικός κρίκος, η γέφυρα. Θεωρώντας τον υπεύθυνο άτομο με τον τρόπο που τον βλέπετε, τον κάνει να θέλει να ενεργεί ανάλογα.

* Να θέσετε ένα “καρότο” για να φτάσει ο έφηβος, όχι μια ανταμοιβή αυτή καθαυτή, αλλά μια ευχάριστη στιγμή που θα έρθει αργότερα (διακοπές μετά τις εξετάσεις, γενέθλια, κτλ) κάτι το οποίο θα απολαύσουν, κάτι το οποίο θα προσμένουν και μέχρι να έρθει θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθεια).

* Ένα πρότυπο, έξω από την οικογένεια, μια φιγούρα που καταλαβαίνει και μιλάει την γλώσσα του εφήβου μπορεί να έχει ένα καλό και διεγερτικό αποτέλεσμα στον έφηβο. Κάποιος με τον οποίο μπορεί να συσχετιστεί, ο οποίος έχει επιτύχει κάποιους στόχους και μπορεί να δείξει τον τρόπο, ως μέντορας.

Για περισσότερες πληροφορίες ή υποστήριξη μπορείτε να επικοινωνήσετε με το εξειδικευμένο προσωπικό του “Hope For Children” CRC Policy Center στο 22103234 ή μέσω της 24/7 διαδικτυακής πλατφόρμας του Οργανισμού στο www.uncrcpc.org.cy.

 

Βιβλιογραφία

Dan Spiegel (2014). The purpose of the Teenage Brain. Greater Good Science Center.

Homayoun, A. (2013). How to motivate older kids without using rewards, punishment or fear.